Lúc mới khởi sự tu học theo truyền thống Pāḷi, phần lớn mọi người khi nghe nói về “Tam Tạng Kinh Điển” đều có cảm giác choáng ngợp trước khối lượng kiến thức khổng lồ. Phải chăng đây là nội dung quá tầm đối với người cư sĩ bình thường. Trên thực tế, dưới góc nhìn đúng đắn, Tam Tạng không hề cách biệt với đời sống. Nó chính là bản đồ dẫn đường cho lộ trình thanh lọc thân tâm, được chia ra để người học không bị lạc.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tipiṭaka
Xét theo nghĩa đen, Tipiṭaka hay Tam Tạng chính là “ba chiếc lồng” hay “giỏ”, hàm ý ba nhóm lớn để chứa và hệ thống hóa lời dạy của Đức Phật.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Hệ thống Theravāda đã bảo tồn vẹn nguyên Tam Tạng bằng tiếng Pāḷi cổ, và được xem là hệ thống kinh điển cổ xưa, nhất quán và gần với lời Phật dạy nguyên thủy nhất.
Tìm hiểu Tạng Luật – Khung sườn của kỷ luật tâm linh
Dù Vinaya Piṭaka nhắm đến đời sống tu hành của chư Tăng, song Phật tử tại gia nắm rõ Luật sẽ hành trì rất vững vàng.
Mục đích cốt yếu của giới luật không nằm ở sự ràng buộc, mà nhằm:
Bảo hộ sự thanh khiết của thân tâm
Giảm xung đột, rối ren
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Để dễ hình dung:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Đối với người sơ cơ, điều quan trọng là thấu hiểu tinh thần:
Nhân – duyên – quả trong hành vi
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Rèn luyện nếp sống tự giác và trách nhiệm
Trải nghiệm Tạng Kinh qua những lời dạy trực tiếp
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Bộ tạng này tổng hợp:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Những cuộc đối đáp giữa Phật và nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội
Những chỉ dẫn trực tiếp về khổ – nguyên nhân khổ – con đường diệt khổ
Cấu trúc Sutta Piṭaka phân thành 5 bộ Nikāya lớn, cụ thể:
Có kinh dài, kinh trung, kinh ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Có kinh trả lời thẳng những vấn đề đời sống
Một cách khái quát:
Đây là con đường đạo đức được cụ thể hóa bằng lời dạy, ví dụ minh họa và trải nghiệm thực tế
Người mới học Phật nên bắt đầu từ Tạng Kinh.
Abhidhamma Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) là click here phần trừu tượng và khó nhất, nhưng cũng sâu nhất.
Theo cách ẩn dụ:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp là “Pháp vận hành như thế nào”
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Tâm là gì?
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Nguyên nhân hình thành các trạng thái bất thiện
Cơ chế tích lũy và vận hành của nghiệp báo
Dành cho hành giả sơ cơ:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Tuy nhiên, việc biết đến sự tồn tại của nó sẽ giúp ta có cái nhìn lý tính, tránh mê tín hay hiểu sai giáo lý
Mối liên hệ giữa Tam Tạng và Tam Học
Có một sự tương quan rất logic:
Vinaya Piṭaka tương ứng với Giới (Sīla)
Kinh Tạng hỗ trợ cho Định học
Vi Diệu Pháp là phương tiện rèn luyện Tuệ học
Hệ thống Tam Tạng là một chỉnh thể thống nhất, trong đó các phần tương trợ nhau:
Nhờ giữ Giới sạch trong mà Định lực được củng cố
Khi tâm đạt đến sự định tĩnh thì Tuệ giác mới bắt đầu nảy nở
Có Tuệ → Giới được giữ một cách tự giác
6. Người mới học Phật nên tiếp cận Tam Tạng ra sao?
Một vài lời khuyên thiết thực:
Tránh việc nôn nóng muốn nắm bắt toàn bộ ngay lập tức
Cần tiếp cận theo trình tự hợp lý:
Thấu hiểu giá trị của sự kỷ luật trong tâm hồn
Lấy Kinh điển làm tấm gương để điều chỉnh nếp sống hằng ngày
Khi căn tính và sự hiểu biết đã chín muồi, hãy nghiên cứu Abhidhamma để phát triển tuệ giác
Giá trị thực sự của kinh điển không nằm ở chữ nghĩa, mà ở chỗ:
chuyển hóa thân – khẩu – ý trong đời sống hằng ngày